1
دانشجوی کارشناسی پیوسته آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان سمنان، مرکز پردیس شهید رجائی
2
استادیار دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهید رجائی سمنان، ایران، سمنان
10.48310/qej.2025.18111.1047
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین حوزه معنایی «سلامتذهن» از طریق «تحلیل محتوای کیفی» آیات قرآن کریم انجام شد. با بررسی مفاهیم همنشین و جایگزین «سلامتذهن»، واژگانی همچون «سلام، اطمینان، یقین و برهان» به دلیل دارا بودن ویژگیهایی مانند ثبات ذهنی، دوری از آفات فکری (مانند شک، وهم، تردید و ریب) و دستیابی به اطمینان در علم و عمل، به عنوان مفاهیم همسو با «سلامتذهن» شناسایی شدند. همچنین، واژگانی نظیر «علمالیقین، عینالیقین و حقالیقین» با معیارهایی که به ثبات و اطمینان ذهنی اشاره دارند، به طور خاص با این مفهوم مرتبط هستند. از سوی دیگر، واژگانی مانند «شک، ریب و ظن» در تقابل با «سلامتذهن» قرار گرفتند.
یافتههای این پژوهش نشان میدهند که «سلامتذهن» به عنوان بخشی اساسی از زندگی انسان، دارای سطوح و درجات مختلفی است. در سطح پایینتر، این مفهوم به معنای دوری از شک و اندوه تعبیر میشود، در حالی که در سطح بالاتر، به معنای دستیابی به تفکر قاطع و منطقی است که در قرآن کریم با عنوان «نفس مطمئنه» توصیف شده است. در این راستا، توحید به عنوان راهحل نهایی و درمان بنیادین برای دستیابی به سلامت ذهن مطرح شده است، چرا که باور به یگانگی خداوند و اتکای کامل به او، زمینهساز آرامش پایدار و اطمینان قلبی است. همچنین، این پژوهش به بررسی کارکردهای مومنانه سلامت ذهن پرداخته و نشان میدهد که سلامت ذهن نه تنها به بهبود فردی کمک میکند، بلکه در تقویت زندگی مومنانه، افزایش تعهدات اخلاقی و رفتاری، و تقرب به خداوند نقش اساسی ایفا میکند.
رنجبر, محمد حسین و عبداللهی, محمد . (1405). سلامت ذهن از منظر قرآن کریم: از واژهشناسی تا کارکردهای عملی در زندگی مومنانه با تأکید بر نقش توحید به عنوان راهحل نهایی. دو فصلنامه مطالعات تربیتی و اجتماعی قرآن وعترت, (), -. doi: 10.48310/qej.2025.18111.1047
MLA
رنجبر, محمد حسین , و عبداللهی, محمد . "سلامت ذهن از منظر قرآن کریم: از واژهشناسی تا کارکردهای عملی در زندگی مومنانه با تأکید بر نقش توحید به عنوان راهحل نهایی", دو فصلنامه مطالعات تربیتی و اجتماعی قرآن وعترت, , , 1405, -. doi: 10.48310/qej.2025.18111.1047
HARVARD
رنجبر, محمد حسین, عبداللهی, محمد. (1405). 'سلامت ذهن از منظر قرآن کریم: از واژهشناسی تا کارکردهای عملی در زندگی مومنانه با تأکید بر نقش توحید به عنوان راهحل نهایی', دو فصلنامه مطالعات تربیتی و اجتماعی قرآن وعترت, (), pp. -. doi: 10.48310/qej.2025.18111.1047
CHICAGO
محمد حسین رنجبر و محمد عبداللهی, "سلامت ذهن از منظر قرآن کریم: از واژهشناسی تا کارکردهای عملی در زندگی مومنانه با تأکید بر نقش توحید به عنوان راهحل نهایی," دو فصلنامه مطالعات تربیتی و اجتماعی قرآن وعترت, (1405): -, doi: 10.48310/qej.2025.18111.1047
VANCOUVER
رنجبر, محمد حسین, عبداللهی, محمد. سلامت ذهن از منظر قرآن کریم: از واژهشناسی تا کارکردهای عملی در زندگی مومنانه با تأکید بر نقش توحید به عنوان راهحل نهایی. دو فصلنامه مطالعات تربیتی و اجتماعی قرآن وعترت, 1405; (): -. doi: 10.48310/qej.2025.18111.1047
)